Artist o Butetown yn creu nofel graffig ddigidol yn cipio gwrthdaro hiliol hanesyddol terfysgoedd hil Caerdydd 1919 - National Theatre Wales

Artist o Butetown yn creu nofel graffig ddigidol yn cipio gwrthdaro hiliol hanesyddol terfysgoedd hil Caerdydd 1919

30 Gorffennaf 2020

https://www.cardiff1919.wales/

Mae Kyle Legall, artist Cymreig o Butetown, Caerdydd, wedi creu nofel graffig ddigidol ddarluniedig sy’n dod â disgrifiadau o derfysgoedd hil Caerdydd yn fyw. Cardiff 1919: Riots Redrawn yw’r ymateb cyfoes gan Legall yn edrych yn ôl ar eiliadau brawychus gwrthdaro hiliol y terfysgoedd trwy gyfrwng y gair llafar a darluniau, sy’n creu’r awyrgylch, y bobl a’r lleoedd dan sylw a digwyddiadau treisgar y cyfnod ar strydoedd prifddinas Cymru.

Daw Cardiff 1919: Riots Redrawn ar adeg pan mae gwrthdystiadau a phrotestiadau gan filiynau o amgylch y byd yn digwydd gan alw am newid yn erbyn anghyfiawnder hiliol. Dros 100 o flynyddoedd cyn hynny, tynnwyd sylw at yr un anghyfiawnderau hiliol ar raddfa lai – gan ddod â gwrthdystiadau ac aflonyddwch i strydoedd Caerdydd.

Ar 11 Mehefin 1919, cafodd Caerdydd ei thaflu i bedwar diwrnod a nos o anhrefn treisgar a adawodd dri o bobl yn farw, ac adeiladau wedi’u dryllio a’u llosgi yn yr hyn y cyfeiriodd y Western Mail ato fel ‘An amazing orgy of pistol firing, window smashing, and skirmishes between white men and coloured men’. 101 o flynyddoedd wedi hynny, mae Kyle, artist amlddisgyblaethol ac animeiddiwr Cymreig, wedi darlunio digwyddiadau’r terfysgoedd, wedi eu dwyn ynghyd o adroddiadau mewn papurau newydd lleol, gan ddilyn llanw a thrai deinamig y terfysgoedd. 

Wrth sôn am y prosiect, dywedodd Kyle Legall, “Roedd terfysgoedd hil Caerdydd ym 1919 yn gyfnod ffrwydrol i bobl Caerdydd, ond yn fwy arbennig, i’r teuluoedd oedd yn byw yn Tiger Bay.  Profiad byw o fewn fy nheulu yw’r terfysgoedd hil ac mae’n rhan o’n llên gwerin.

Ysbrydolwyd Cardiff 1919: Riots Redrawn gan fy amser i fel cyfarwyddwr sy’n dod i’r amlwg gyda NTW. Fe wnes i arsylwi Mike Pearson a Mike Brooks yn cyfarwyddo Storm 2, yr ymchwiliwyd i’w sgript o adroddiadau papur newydd o adeg y terfysgoedd. Wrth wrando ar yr actorion yn cyflwyno’r ddrama, dechreuais i ddwdlan ychydig o ddarluniau ar fy nghopi o’r sgript o’r digwyddiadau a’r wynebau, oherwydd roedd y ddeialog yn paentio cymaint o fanylion yn fy nychymyg.

Cefais fy annog gan gyfarwyddwyr a chynhyrchwyr NTW i ehangu ar fy ngwaith celf, i fynd ag ef i lefel arall. 

Pan rwy’n meddwl am y terfysgoedd, fy nghymuned a’m teulu 100 mlynedd yn ôl, yn gorfod amddiffyn eu hawl i fod yng Nghaerdydd, cael teuluoedd a gweithio am fywoliaeth, mae’n fy llenwi â diflastod ac yna balchder. Y ffaith, ar ôl ymladd yn y rhyfel, fod pobl Tiger Bay wedi gorfod ymladd eto am eu bywydau, eu teuluoedd a’u cartrefi. Roedd yn rhaid iddyn nhw ymladd yn erbyn hiliaeth.

Cael eu magu yn Tiger Bay, gan ddeall ein treftadaeth a’n hunaniaeth unigryw. Pobl ddu a gwyn yn byw mewn heddwch, y lle hwn yw sut bydd y dyfodol yn edrych. Dyma beth oedd trigolion Butetown yn brwydro i’w amddiffyn a dyma beth oedd y terfysgwyr hiliol am ei ddinistrio. Daeth Tiger Bay yn rhan o wneuthuriad a ffabrig Caerdydd yn y pen draw.”

Wedi astudio fel animeiddiwr a gwneuthurwr ffilmiau, aeth Kyle ymlaen i wneud ffilmiau am hanes pobl dduon a’i gymuned.

Dechreuodd ei berthynas â NTW yn 2011, fel rhan o’r tîm creadigol ar gyfer y cynhyrchiad The Soul Exchange, a wnaeth ddadlennu cyfrinachau strydoedd hoffus Tiger Bay – un o gymunedau amlddiwylliannol hynaf y DU. Yn 2015, Kyle oedd  Artist Preswyl cyntaf NTW cyn ymgymryd â rôl cyfarwyddwr sy’n dod i’r amlwg ar gyfer cyfres Storm NTW. Yma y bu’n gweithio am y tro cyntaf gyda’r gwneuthurwr theatr Mike Pearson, crëwr Storm 1 a 2 sydd bellach yn gyd-gydweithiwr ac ymchwilydd ar Caerdydd 1919: Riots Redrawn  Mae Kyle wedi bod yn aelod o Banel TEAM NTW ers 2018 ac mae wedi gweithio gyda llawer o wahanol gymunedau, artistiaid, perfformwyr ac ymarferwyr. Y llynedd, bu’n gweithio fel darlunydd ar gyfer Wild Scenes ar Cardiff – perfformiad byw yn nodi canmlwyddiant terfysgoedd Caerdydd. Ar ôl esblygu gyda’r cwmni dros nifer o flynyddoedd, mae Kyle bellach yn cymryd awenau ei brosiect uchelgeisiol ei hun, gyda chymorth NTW, fel yr artist arweiniol ar Cardiff 1919: Riots Redrawn.

Dywedodd Lorne Campbell, Cyfarwyddwr Artistig NTW, “Mae Kyle wedi creu darn o waith sy’n boenus o amserol ac yn drychinebus o ddiamser. Gyda mewnwelediad anhygoel, empathi a chysylltiad dwfn â chymuned, mae ‘Cardiff 1919’ wedi tyfu’n organig ochr yn ochr â datblygiad Kyle fel artist. Mae’r arfer o gefnogi artistiaid i ganfod a datblygu eu llais a’u hymarfer yn ganolog i’r syniad o NTW felly mae’n achos o falchder i bawb yn y cwmni weld y gwaith hwn yn cael ei wireddu a chwrdd â’i gynulleidfa. “

Gellir archwilio Cardiff 1919: Riots Redrawn  o’ch cartref ond gellir hefyd ei brofi ar leoliad, mewn mannau lle y digwyddodd pethau. Mae Cardiff 1919: Riots Redrawn yn mynd â chynulleidfaoedd i’r fan a’r lle, mor agos at y safleoedd gwreiddiol â phosibl, i adrodd hanes y bobl, y lleoedd a’r digwyddiadau sy’n gysylltiedig â moment arswydus o anghytgord hiliol mewn dinaswedd sydd bellach wedi newid yn llwyr.  Gellir ei archwilio drwy ymweld â https://www.cardiff1919.wales/

Mae darluniau Kyle hefyd yn tynnu ar hanesion a straeon a basiwyd i lawr drwy’r cenedlaethau o foment o drawma a adawodd farc annileadwy ar gymuned Butetown.  Ynghyd â seinlun gan Chris Jenkins a throslais gan Ali Goolyad a Mike Pearson, mae’r disgrifiad clir, gweledol dydd wrth ddydd, awr wrth awr hwn yn dilyn llanw a thrai y terfysgoedd, gan eich trochi yn y gwallgofrwydd dwys a ddigwyddodd ar strydoedd ein prifddinas 101 o flynyddoedd yn ôl. 

Prif Artist: Kyle Legall

Ymchwilydd: Mike Pearson 

Trosleisio gan: Ali Goolyad a Mike Pearson 

Gyda cherddoriaeth wreiddiol gan: Chris Jenkins

Mae Cardiff 1919: Riots Re-Drawn yn cynnwys delweddau a disgrifiadau o drais eithafol ac yn cynnwys iaith, gan gynnwys sarhad hiliol, wedi’i thynnu o ddogfennau a disgrifiadau hanesyddol a allai fod yn dramgwyddus i  gynulleidfa fodern.

Sioeau Cyfredol Arrow icon Buddsoddi ynom Ni Arrow icon
Font Resize
Contrast