Weithiau rydym yn edrych i fyny ac yn ei chael yn anodd credu ein bod yn byw drwy’r foment hon …

Mehefin 10, 2020

Ar ôl treulio bron i dri mis gyda ni hyd yn hyn, y cyfan yn ystod y cyfnod o fod dan glo, ac yn dilyn rhagor o newid seismig yn ein hymwybyddiaeth fyd-eang, genedlaethol a lleol dros y pythefnos diwethaf – mae’n Cyfarwyddwr Artistig Lorne yn myfyrio ar ble rydym yn canfod ein hunain, ac i ble yr ydym yn mynd o fan hyn.

Mae angen i mi, a phawb arall sy’n dal unrhyw fath o bŵer yn y funud hon, deimlo ei bwysau. Dylai’r cyfrifoldeb a phosibilrwydd ein pŵer gael eu teimlo gydag awch. Fel unigolion, fel sefydliadau, fel cydrannau ac elfennau o systemau mwy, rhaid inni beidio â gadael i ni ein hunain dyfu’n gyfarwydd â’r awch hwnnw. Rhaid inni beidio â dysgu byw gydag ef. Rhaid i ni beidio â throi ein cyrff fel bod y brathiad yn llai poenus. Rhaid i ni droi tuag ato, ymgysylltu â’r anhawster a’r boen: archwilio ein hymddygiad; rhannu ein grym; ehangu ein cyfeiriad; mynnu ein hatebolrwydd; archwilio ein gweithredoedd.

Yr wyf bob amser wedi ceisio deall theatr yng nghyd-destun ei defnyddioldeb a pha mor hydraidd ydyw. Ac i ofyn y cwestiynau:

  • I bwy ydym ni’n ddefnyddiol a sut?
  • Pan fyddwn ‘ni’ yn dweud ‘ni’ pwy ydym ‘ni’ yn eu golygu?
  • A ellir newid a herio natur, ymarfer a gweithredu theatr yn effeithiol gan y rhai nad ydynt yn cael eu cyflogi ganddi?

I sefydliadau diwylliannol o bob math, a’r rhai sydd â’r teitl ‘Cenedlaethol’ yn eu henwau hyd yn oed yn fwy felly, mae moment hanesyddol fel hon yn mynnu ein bod yn wynebu’r cwestiwn sylfaenol y dylem fod yn ei wynebu bob amser. ‘A ydym ni’n ddefnyddiol?’ Ar gyfer theatr genedlaethol nid ‘beth yw’r theatr genedlaethol am fod’ yw’r cwestiwn, ond yn hytrach, ‘pa fath o offeryn y mae’n rhaid inni fod yn y foment hon i helpu i lunio cymdeithas yr ydym am fod yn rhan ohoni?’.

Mae NTW yn 10 mlwydd oed. Roedd ei ffurfio yn weithred o optimistiaeth ac uchelgais. Mae’n weithred sy’n siarad â’r tymor byr a’r hir. Mae’n dweud ‘rydym yn credu y gall theatr fod yn ysgogwr ar gyfer cynnydd yn ein cymdeithas, a all ddal mannau hollbwysig yn agored ar gyfer deall, esblygu, datgysylltu ac ail-ddychmygu pwy a beth ydym ni’. Y gair allweddol yn y frawddeg hon yw ‘gall’. Gall theatr fod y pethau hyn; gall hefyd fethu â bod y pethau hyn. Gall hefyd fod yn fan marw, yn fan adweithiol, yn fan sy’n allgau, yn siop gaeedig, yn fan amherthnasol.

Fel y dangoswyd mor rymus gan dynnu a boddi cerflun Edward Colston ddydd Sul, mae symbolau yn bwysig, gellir ail-ddweud hanes. Gall pethau sy’n ymddangos yn sefydlog gael eu tynnu i lawr a gellir newid eu hystyr. Fel sector, rydym yn wynebu heriau hynod gymhleth sy’n gorgyffwrdd. Gall deimlo’n llethol. Gall deimlo’n amhosibl gwybod ble i ddechrau. Pa beth bach i’w wneud yn gyntaf i ddechrau mynd i’r afael â’r materion enfawr a systematig hyn o hiliaeth ac anghydraddoldeb. Gall deimlo bod y newid a geisiwn yn amhosibl. Er mwyn gweithredu, mae’n hanfodol ein bod yn gwneud dau beth:

  1. Ein bod yn troi tuag at y cymhlethdod poenus a dyrys hwn. Ein bod yn wynebu ein problemau brys a phan fydd pethau’n mynd yn drech na ni, ein bod yn penderfynu codi ein hunain a’n gilydd ar ein traed a rhoi cynnig arall arni.
  2. Cofio bob amser bod newid nid yn unig yn bosibl, mae’n anochel a gallwn ni wneud y gwahaniaeth rhwng newid er gwell a newid er gwaeth.

Fel cwmni rydym yn ceisio meddwl a gweithredu ar gyfer y tymor byr a’r tymor hir. Yn ceisio defnyddio ein hadnoddau, rhannu ein pŵer a thargedu ein gweithredoedd i’r mannau lle gallant helpu nawr. Ar yr un pryd, rydym yn ceisio cynllunio ar gyfer y tymor hir, i holi ein hunain, ein strwythurau, ein systemau, i gynnig tryloywder ac i wahodd craffu, sgwrs a her wrth i ni gynnig cynlluniau a chamau gweithredu.

Rydym yn rhan o ddiwydiant sy’n gallu bod yn rym pwerus ar gyfer ail-ddyfeisio, gwella ac adfer, ond mae’n rhaid bod dim amheuaeth am raddfa a brys yr argyfwng yr ydym yn ei brofi. Heb gefnogaeth bendant a pharhaus gan y llywodraeth, mae’r sector diwylliannol a’r theatr yn arbennig yn wynebu lefel o galedi a niwed sylfaenol i’n gweithlu a’n seilwaith ar raddfa na welwyd erioed o’r blaen. Os na all ein sector gefnogi ein gweithwyr llawrydd drwy’r argyfwng hwn, ni fydd theatr gwerth ei chael ar yr ochr arall. Os na all fynd i’r afael â hiliaeth systematig a strwythurol yn ein diwydiant a’n cymdeithas, ni fydd theatr gwerth ei chael ar yr ochr arall. Os na all roi cynhwysiad o bob math wrth wraidd gweithredu a meddwl, ni fydd theatr gwerth ei chael ar yr ochr arall. Os na all amddiffyn ein hadeiladau theatr a’n mannau cymunedol, yn rhai mawr a rhai bach, yna ni fydd theatr gwerth ei chael ar yr ochr arall. Os na allwn wneud hyn i gyd gyda modelau cynaliadwy, teg ac ecolegol gadarn, yna mae’n amherthnasol beth bynnag.

Mewn cyfarfodydd zoom di-ri dros y ddeufis a hanner diwethaf ,mae wedi bod yn ysbrydoliaeth i gwrdd â chynifer o’r bobl angerddol, ymroddgar a chraff sy’n gweithio er datblygiad a goroesiad theatr a diwylliant Cymru. Rwy’n hynod ddiolchgar i bawb sydd wedi fy helpu i ddechrau deall yr heriau a’r cyfleoedd penodol sydd o’n blaenau. Bydd y ffordd ymlaen yn ddi-os yn anodd ond rwy’n fwy argyhoeddedig nag erioed fod posibilrwydd di-ben-draw yma ac rwy’n falch o fod yn rhan o’r ymdrech ar y cyd i greu’r peth sy’n dod nesaf. Mae llawer iawn o feddwl a sgwrsio tymor hir sy’n ymdrechu i ddod i’r amlwg: yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol; yn y sgyrsiau hynod frwd a geir mewn fforymau mawr a bach ar draws Cymru; mewn ymdrechion i gymhwyso meddwl megis modelau twf economaidd toesen neu fynnu bod ein hanes trefedigaethol yn cael ei addysgu’n briodol yn ein cwricwlwm. Yr her, fel bob amser, yw sicrhau bod ein camau gweithredu tymor byr i gyd yn anelu at ein nodau tymor hir, i gredu bod hon yn foment lle gallwn wneud yn well.

“To be truly radical is to make hope possible rather than despair convincing” – Raymond Williams

Lorne

Blogiau

  • Mehefin 19, 2020
    Gorymdaith Rithwir Go Tell The Bees – Cwestiynau a Holir yn Aml
  • Mai 29, 2020
    “Rwyf wedi bod yn byw gyda breuddwydion ers 3 wythnos bellach.” Emily Laurens
  • Mai 29, 2020
    Chwe pheth a ddysgais yn ystod fy mhreswyliad chwe mis gyda’r BBC…
  • Mai 22, 2020
    Llythyr agored i wneuthurwyr theatr a pherfformio
  • Mai 15, 2020
    “Mae gen i ddiddordeb mewn gweld sut mae’r ddrama’n eistedd yn y byd sydd ohoni”
  • Ebrill 7, 2020
    National Theatre Wales yn cyhoeddi Network
  • Mawrth 27, 2020
    Helo chwilfrydig… Gan ein Cyfarwyddwr Artistig newydd
  • Mawrth 17, 2020
    Hail Cremation! – Canslo
  • Ionawr 29, 2020
    Price, Seren y Cyfryngau?
  • Rhagfyr 13, 2019
    The Agency: 2019/2020
Sioeau Cyfredol Arrow icon Buddsoddi ynom Ni Arrow icon
Font Resize
Contrast