Ychydig o feddyliau a myfyrdodau

Hydref 19, 2018

Mae arwain unrhyw gwmni theatr yn fraint enfawr.  Mae arwain cwmni cenedlaethol fel National Theatre Wales (NTW),  sy’n ymdrechu i adlewyrchu dyheadau a dymuniadau ei bobloedd amrywiol, yn golygu derbyn braint sy’n cynnwys heriau a disgwyliadau ychwanegol. Yn sicr rwy’n cymryd fy nghyfrifoldebau fel Cyfarwyddwr Artistig NTW o ddifrif, yn bennaf oherwydd nad yw rhywun fel fi – menyw dosbarth gweithiol groendywyll – yn cael y cyfleoedd hyn yn rhwydd iawn nac yn aml iawn. Efallai bydd rhai yn dweud fy mod wedi mynd yn rhy bell, ond fel NTW, dydw i ddim bob tro wedi gwneud yr hyn a ddisgwylid gennyf.   Mae’r cwmni a minnau yn rhannu awydd iach i chwilio natur yr hyn a wnawn a’r ffordd yr ydym yn ei wneud.

O’r dechrau’n deg, mae NTW wedi ceisio archwilio yr hyn yw theatr a’r hyn y gall fod. Rydym yn gwmni theatr heb adeilad, felly rydym yn gwneud gwaith ym mhob math o leoedd, gyda phob math o bobl i bob math o gynulleidfaoedd.  Rwy’n trysori’r cyfrifoldeb hwnnw ac yn deall y rôl hanfodol yr ydym yn ei chwarae wrth gefnogi a datblygu ecoleg theatr yng Nghymru.   Rydym yn cyflawni hyn, nid drwy’r sioeau mawr a wnawn yn unig ond hefyd drwy weithredu fel catalydd ar gyfer newid, lle ar gyfer sgwrs ac amgylchedd diogel i wneuthurwyr theatr chwarae gyda syniadau ac ymgysylltu â chymunedau.

Drwy gydol fy ngyrfa rwyf wedi ymladd dros hawliau artistig y lliaws, nid yr ychydig.  Rwyf wedi creu cyfleoedd i artistiaid wneud y gwaith gorau y gallant, ac rwyf wedi gwneud cysylltiadau gyda chynulleidfaoedd a chymunedau sy’n gweld theatr fel rhywbeth nad yw ar eu cyfer hwy. Efallai na fydd effaith rhai o’m penderfyniadau yn weladwy i bawb, ond ceir llawer o artistiaid, yng Nghymru a thu hwnt, nad yw’r llwybr i mewn i’r celfyddydau wedi bod yn syml iddynt.  Yn aml, bu rhywun fel fi (neu sefydliad fel NTW) yn agor drws y byddai fel arall yn sicr wedi aros ar gau. Efallai nad ydym yn gweiddi’n ddigon uchel am y pethau hynny ond os ydym wir am ehangu mynediad i’r celfyddydau mae angen i ni fynd i’r afael â rhai credoau a rhagdybiaethau hirsefydlog a’u herio. Mae hyn yn rhywbeth y byddaf yn parhau i anelu ato ac sydd wrth wraidd gwerthoedd craidd NTW, fel y dangosir gan aelodau anhygoel TEAM.

Mae’r ohebiaeth ddiweddar gyda’n Cadeirydd yn codi rhai cwestiynau dwfn a hanesyddol am rôl theatr genedlaethol , sydd, wrth i ni ddynesu at 10fed pen-blwydd ein rhaglen artistig, yn flaenllaw yn ein meddyliau ni i gyd.  Beth yw rôl theatr genedlaethol ym mywyd dinesig ei chenedl?  Sut ydym ni’n chwarae ein rhan yn y dirwedd ddiwylliannol unigryw hon?  Ac, wrth i’r byd droi ar ei echel, beth yw rôl y celfyddydau yn ein cymdeithas?  Sut y gallwn geisio cysylltu? Pa straeon ydym am eu hadrodd a phwy ddylai wneud hynny?

Mae gwaith newydd wedi bod wrth wraidd gweledigaeth y cwmni ers ei sefydlu, ac nid yw’r ffocws hwnnw wedi newid. Mae ysgrifennu newydd wedi bod yn elfen bwysig yn ein portffolio o weithgarwch artistig, ac mae hynny’n parhau. Fodd bynnag, rhan graidd o’n gwaith hefyd fu meithrin a chefnogi pob artist. Rydym yn parhau’n ymrwymedig i weithio gydag ystod amrywiol o ymarferwyr theatr – actorion, cantorion, dawnswyr, cyfarwyddwyr, dylunwyr, coreograffwyr, awduron, technegwyr a rheolwyr llwyfan, sy’n ceisio archwilio, mewn gwahanol ffyrdd sut mae theatr yn cael ei gwneud, lle y’i gwneir, a gyda phwy ac i bwy y’i gwneir.  Ein dymuniad yw cryfhau llais artistig Cymru a helpu i greu sector celfyddydau annibynnol mwy uchelgeisiol a deinamig ledled y wlad. Efallai na fyddwn yn llwyddo bob tro ac ni allwn wneud popeth i bawb, ond ein tasg ni yw parhau i wthio ffiniau mynegiant artistig, bod yn ymatebol, yn anturus ac yn agored i syniadau beiddgar, gan gydbwyso risg a phragmatiaeth.

Mae diwylliant yn beth organig – mae angen ei feithrin er mwyn iddo amlhau a thyfu, addasu a newid. Fel artistiaid rydym yn chwilfrydig, yn dysgu gan ei gilydd, yn chwilio am brofiadau gwahanol a llywio meddyliau, syniadau a mynegiant creadigol er mwyn gadael marc mewn rhyw ffordd.  Nid yw theatr yn wahanol. Mae dilyn un naratif neilltuol ynghylch yr hyn yw theatr, yn golygu cau syniadau i lawr a chyfyngu’r dychymyg, ac adeiladu waliau o amgylch ein hamrywiol ffurfiau ar fynegiant. Mae tybio bod theatr, fel y mae rhai yn ei deall, yn digwydd dim ond mewn blychau du neu tu ôl i ddrysau caeedig ar gyfer yr ychydig ddethol yn cyfyngu ar ei heffaith a’i hapêl.

Mae’r status quo weithiau yn anodd ei newid. Dywedwyd wrthyf yn aml bod yr hyn yr wyf yn ceisio’i wneud yn amhosibl, yn amherthnasol neu’n annerbyniol.  Nid yw archwilio a herio modelau a dulliau presennol yn hawdd nac heb risg ond mae’n hanfodol gwneud hynny er mwyn i’n celfyddydau ffynnu.   Mae NTW yn bodoli i greu theatr arloesol a radical – nid ydym yn ymddiheuro am hynny.

Gwneir theatr drwy brofiad ar y cyd, gan artistiaid yn sgwrsio gyda gwylwyr, y rhai sy’n dystion i’r profiad.  Gallai fod yn ddrama, gyda’r awdur fel crëwr sylfaenol y gwaith a’r cyfarwyddwr fel ei brif ddehonglydd, ond un agwedd yn unig yw hynny ar sut mae tapestri cyfoethog y theatr yn cael ei wneud, ei lunio a’i rannu. Mae twf gwaith wedi’i leoli ar safle, theatr ymdrochol, theatr verbatim, theatr gigiau, arfer dyfeisiedig a gwyliau yn awgrymu bod awydd ar gyfer theatr mewn llawer o ffyrdd gwahanol, a dymuniad i  gymryd rhan ynddo. Nid yw’r rhain yn gwrthwynebu’r ffurfiau mwy traddodiadol ond yn rhan o ddarlun ehangach y gallwn ei ddefnyddio i adrodd y straeon y mae angen eu dweud a chyfrannu at dirwedd ddiwylliannol ffyniannus.

Hanfod NTW erioed fu cwestiynu rôl theatr a’i pherthynas â chynulleidfaoedd yn y Gymru gyfoes. Nid yw’r model hwnnw yn draddodiadol ac mae’n anochel y caiff ei gefnogi gan rai a’i wrthod gan eraill.  Mae’r tyndra iach hwnnw yn ysgogi sgwrs yr ydym yn hapus i’w chael gyda chynifer o bobl â phosibl. Credaf yn angerddol fod ein bodolaeth fel theatr genedlaethol yn ei gwneud yn ofynnol i ni fod yn feiddgar ac na ddylai’r awydd dealladwy i ddiogelu diwylliant unigryw a chyfoethog Cymru ein gwyro tuag at fod yn fewnblyg a wynebu i mewn.  Rwyf am i’r theatr yr ydym i gyd yn ei chreu i gael ei llunio gan Gymru gyfoethog, cymhleth a hyderus; sy’n ddigon dewr i ymgysylltu â phartneriaethau artistig newydd a’u meithrin.

Yn 2020 mae NTW yn cyrraedd carreg filltir – ei 10fed pen-blwydd. Fel rhan o’n proses gynllunio rydym eisoes yn anochel yn gofyn: Beth nesaf? Ble nesaf? Pwy ydym ni nawr? Beth yw’r heriau a’r cyfleoedd ar gyfer artistiaid a chynulleidfaoedd fel ei gilydd?

Mae trafodaethau diweddar gyda rhai o fewn y sector celfyddydau eisoes wedi amlygu gwahanol syniadau o’r hyn y dylai NTW fod. Rwy’n amau bod cynifer o fersiynau o’r hyn yw NTW neu’r hyn y dylai fod, ag y mae artistiaid a chynulleidfaoedd yng Nghymru. Byddwn yn siarad â llawer ohonoch dros y misoedd nesaf i’n helpu i lywio ein syniadau. Yn y cyfamser, yr hyn sydd eisoes yn amlwg yw bod sgwrs ehangach, y tu hwnt i NTW, yn angenrheidiol am anghenion, dymuniadau a dyheadau’r sector artistig yng Nghymru.  Wrth i galedi gael effaith ac wrth i raniadau gwleidyddol a chymdeithasol dyfu, rhaid i ni ar y cyd lywio’r ffordd orau ymlaen a wynebu’r heriau sydd o’n blaenau. Gobeithio y gallwn oll ymgysylltu â charedigrwydd a haelioni ar adeg pan ymddengys mai dicter a rhaniadau sydd amlycaf yn rhannau helaeth o’r byd.

Kully Thiarai
Cyfarwyddwr Artistig
National Theatre Wales

Blogiau

  • Medi 9, 2019
    Blog Cynhyrchydd sy’n dod i’r amlwg – Alice Rush
  • Awst 22, 2019
    Blog Cyfarwyddwr sy’n dod i’r amlwg – Lisa Diveney
  • Mehefin 24, 2019
    Dewch i gymryd rhan yn ein arolwg cynulleidfa
  • Mehefin 7, 2019
    Mae fy angerdd fel cyfarwyddwr wedi ei wreiddio yn y gwaith a wnaf gydag awduron ac actorion.
  • Chwefror 16, 2019
    Castio STORM.3
  • Chwefror 15, 2019
    Gadael Oily Cart – Francesca Pickard
  • Chwefror 11, 2019
    The Agency – Cylch 2 – Gavin Porter
  • Rhagfyr 5, 2018
    The Agency – Y Diweddaraf – Gavin Porter
  • Tachwedd 14, 2018
    Year One in Pembrokeshire – Robbie Price
  • Tachwedd 14, 2018
    Year One in Wrexham – Lizzie Glazier
Font Resize
Contrast